Bir işverenin aklındaki üç soru
Bir işletmeyi yöneten kişinin bir çalışanla ilgili kuşkusu genellikle üç sorudan birine iner:
- "Raporlu ama gerçekten evde mi?" Uzun süreli rapor ya da izin alan bir çalışanın o günlerde başka bir yerde düzenli olarak çalıştığından şüphelenmek.
- "Anlattığı kişi bu mu?" İşe almak üzere olduğunuz adayın adresi, önceki iş yerleri ve geçmişiyle ilgili beyanlarının tutarlı olup olmadığını bilmek istemek.
- "Mesai dışında ne yapıyor?" Bir çalışanın iş saatleri dışında rakip bir işletmeyle ya da müşterilerinizle kendi adına iş yürüttüğüne dair bir iddiayı doğrulamak.
Bu soruların hiçbiri "çalışanımı izlemek istiyorum" gibi genel bir istekle cevaplanmaz. Her biri, belli günlerde, belli yerlerde yapılacak somut bir gözlemi gerektirir. Bizim işimiz, sizin kuşkunuzu ölçülebilir bir soruya çevirmek ve o soruya sahadan cevap getirmektir.
Manisa'nın çalışma düzeni araştırmayı nasıl şekillendirir?
Manisa'da işverenin sorusu, ilin iş hayatının nasıl kurulduğundan bağımsız değil. Aynı soruya Yunusemre'deki bir fabrikada ve Akhisar'daki bir zeytinyağı işletmesinde farklı bir planla bakarız.
Merkezdeki organize sanayi
Manisa OSB'nin kuruluş çalışmaları 1963'te başladı; bölge bugün yedi kısma ayrılmış geniş bir sanayi alanı. Tek bir yerleşkede televizyon ve beyaz eşya üreten çok büyük ölçekli tesisler de burada. Bu ölçekteki bir sanayi bölgesinde çalışma hayatı vardiyalar ve servis güzergâhlarıyla akar. Bir çalışanın raporlu olduğu günlerde nerede olduğunu görmek için vardiya saatlerini, servisin bıraktığı noktaları ve mahalle ile fabrika arasındaki gidiş gelişi önceden haritaya dökeriz. Bu bölgedeki işletmeler için ayrıntıyı Yunusemre sayfamızda anlatıyoruz.
İlçe sanayileri ve tarıma dayalı işletmeler
Merkezin dışında da üretim yaygın. Akhisar'ın organize sanayi bölgesi yalnız ilçeye değil çevre beldelere de iş sağlıyor; ilçe aynı zamanda zeytin ve zeytinyağı üretiminin güçlü olduğu bir yer. Salihli'nin organize sanayi bölgesi Salihli, Alaşehir ve Kula arasında kalan bir alanda kurulu ve ilçede tarıma dayalı sanayi ağırlıkta. Turgutlu'da konserve tesisleri domates, biber ve salatalık üretimini artırmış durumda. Bu işletmelerde hasat ve işleme dönemleri iş yükünü birden artırır; geçici işçi alımı, ek mesai ve sezonluk izinler bu dönemlere toplanır. Bir çalışanın sezon ortasında aldığı raporun ardından başka bir bağda ya da işletmede görülüp görülmediği, takvime bakılarak planlanan bir sorudur. İlçe ayrıntıları için Akhisar, Salihli ve Turgutlu sayfalarına bakabilirsiniz.
Maden ve enerji
Soma'da linyit madenleri ve iki termik santral bulunuyor; ilçede çalışma hayatının önemli bir kısmı madencilik ve enerji üzerine kurulu. Kuzey hattındaki işverenler için çalışmalarımız ilçe ve mahalle düzeyinde yürür. Soma sayfamızda bu hattı ayrıca anlatıyoruz.
Hangi sektörde olursa olsun sınırımız aynıdır: fabrika içinde, işletme alanlarında ve maden sahalarında gözlem ve kayıt yapılmaz; çalışmamız kapının dışında, herkesin görebildiği yerlerde kalır.
Hizmetin kapsamı
| Konu | Neye bakarız | Rapora ne yansır |
|---|---|---|
| Rapor ve izin dönemi | Çalışanın o günlerde düzenli olarak başka bir iş yerine gidip gitmediği | Tarih, saat, adres ve fotoğrafla gözlem notları |
| İşe alım öncesi beyan | Adres, önceki iş yerinin sahadaki varlığı, açık profillerle tutarlılık | Tutarlı ve tutarsız noktaları ayıran kısa özet |
| Mesai dışı iş iddiası | Çalışanın rakip işletmeye ya da müşterinize gidip gitmediği | Kamuya açık alanda yapılan gözlemin dökümü |
| Saha personeli | Bayi, depo ya da şantiye ziyaretlerinin beyan edildiği gibi yapılıp yapılmadığı | Ziyaret saatleri ve süreleri |
Çalışma konusu bir kişi değil bir firma, örneğin yeni bir tedarikçi ya da bayi adayı ise ortak, bayi ve firma doğrulama sayfamız daha uygun bir başlangıçtır. Sanayi bölgelerindeki işe alım tarafını ayrıca organize sanayi çalışanlarında personel doğrulama yazısında topladık.
Temsili örnek: Turgutlu'da bir gıda işletmesinin sahibi, sezon başında üst üste rapor alan bir ustasının aynı günlerde başka bir işletmede çalıştığı duyumunu alıyor. İki gün boyunca sabah ve öğleden sonra kamuya açık noktalardan yapılan gözlem, ustanın her iki günde de aynı saatlerde başka bir işletmenin önünde iş kıyafetiyle görüldüğünü kaydediyor. İşveren sonraki adımı bu tarihli notlara bakarak değerlendiriyor.
Dört adımda çalışma
Ön görüşme. Telefonla ya da WhatsApp'tan konuşuruz. Kuşkunuzu, çalışanın görev yerini ve öğrenmek istediğiniz şeyi dinleriz. Bu aşamada bir dedektif çalışmasının gerçekten gerekli olup olmadığını da açıkça söyleriz; bazen bir puantaj kontrolü ya da açık bir yüz yüze konuşma yeterli olur.
Kapsam ve bedel. Hangi günlerde, hangi saatlerde, kaç kişiyle ve hangi noktalarda gözlem yapılacağını yazılı hâle getiririz. Bedel bu kapsama göre çıkar ve çalışma başlamadan önce önünüzde olur.
Saha. Gözlem planlanan günlerde yapılır. Vardiya değişimi, servis saati, öğle arası gibi kritik anlar önceden belirlenir; ekip bu anlara göre yerleşir. Plan sahada değişmesi gerekirse, örneğin çalışan beklenmedik biçimde başka bir ilçeye giderse, sizi hemen bilgilendiririz.
Rapor. Bulgular tek bir dosyada toplanır ve size teslim edilir. Raporu aldıktan sonra anlaşılmayan bir nokta olursa birlikte üzerinden geçeriz.
Teslim edilenler
- Her gözlem için tarih, saat ve adres içeren notlar,
- kamuya açık yerlerden çekilmiş fotoğraflar,
- bulguları yorumsuz biçimde özetleyen sade bir yazılı rapor,
- çalışma süresince kısa ara bilgilendirmeler.
Rapor, okuyan herkesin aynı şeyi anlayacağı bir dille yazılır. "Şüpheli davranış" gibi yorum içeren ifadeler yerine gözlenen olgu yazılır.
Gizlilik iki yönlü
İşveren tarafında: talebi kimin yaptığını ve hangi çalışanın araştırıldığını kimseyle paylaşmayız. Çalışan tarafında: araştırma, işle ilgili soruyla sınırlı kalır. Çalışanın ailesi, sağlığı, inancı ya da işle ilgisi olmayan özel ilişkileri raporun konusu olmaz. Çalışanla, iş arkadaşlarıyla ya da komşularıyla temas kurmayız. Manisa özel dedektif hizmetinde işverenin elindeki bilginin değeri, ne kadar az kişinin o bilgiden haberdar olduğuyla ölçülür. Bu iki yönlü gizlilik, raporun güvenilirliğini de korur: tarafsız yazılmış bir gözlem notu, bir işverenin elindeki en sağlam belgedir.
Bedeli oluşturan kalemler
Çalışan araştırmasında bedeli en çok vardiya düzeni belirler. Gece vardiyasında çalışan birinin gün içindeki hareketi, gündüz mesaisi yapan birininkinden farklı saatlerde gözlem ister. Bunun yanında gözlem yapılacak gün sayısı, ekipteki kişi ve araç sayısı, iş yerinin merkeze ya da İzmir'e uzaklığı ve hasat gibi mevsimsel yoğunluk bedele yansır. Dedektif ücreti hakkında genel çerçeveyi Manisa'da dedektif ücretini ne belirler yazımızda bulabilirsiniz. Sizin konunuz için bedeli, kapsamı konuştuktan sonra yazılı olarak bildiririz.
Başlarken elinizde olsun
Bizi telefonla ya da WhatsApp'tan aradığınızda şu dört bilgi işi hızlandırır: çalışanın görev yeri ve vardiya düzeni, kuşkunun hangi tarihlerde başladığı, öğrenmek istediğiniz tek soru ve bu soruya cevap bulunduğunda ne yapmayı düşündüğünüz. Bu dört bilgiyle ilk görüşmede kapsamı, takvimi ve bedeli birlikte çizer, çalışmanın gerçekten gerekip gerekmediğine birlikte karar veririz.
İş yeri ve çalışan araştırması hangi ilçelerde?
Manisa'nın 17 ilçesinin hepsinde çalışıyoruz; ilçenizin sayfasında yerel ayrıntılar var.
- Şehzadeler
- Yunusemre
- Akhisar
- Salihli
- Turgutlu
- Soma
- Alaşehir
- Saruhanlı
- Kırkağaç
- Demirci
- Kula
- Sarıgöl
- Gördes
- Selendi
- Ahmetli
- Gölmarmara
- Köprübaşı
Sık sorulan sorular
Çalışan araştırmasını kimler isteyebilir?
İşletme sahibi, genel müdür, insan kaynakları sorumlusu ya da işvereni temsil yetkisi olan kişi isteyebilir. Ön görüşmede talebin iş yeri adına yapıldığını ve konunun işle ilgili olduğunu konuşuruz. Bir çalışanın özel ilişkileri, inancı ya da işle ilgisi olmayan hayatı bu hizmetin konusu değildir; böyle bir talepte bunu baştan açıkça söyleriz.
Çalışan araştırıldığını fark eder mi?
Fark etmemesi için çalışırız. Gözlem kamuya açık yerlerden, kısa ve aralıklı yapılır; çalışanla konuşulmaz, iş arkadaşlarına soru sorulmaz. Küçük ilçelerde ve servis güzergâhlarında aynı aracın tekrar görülmesi dikkat çekebileceği için araç ve konum değiştirerek ilerleriz. Sizden de araştırma süresince konuyu iş yerinde kimseyle paylaşmamanızı isteriz.
İşe alım öncesi doğrulamada neye bakılıyor?
Adayın kendi beyanına: verdiği adreste gerçekten yaşayıp yaşamadığına, önceki iş yeri olarak andığı firmanın sahada var olup olmadığına, herkese açık profillerinde anlattığı geçmişle size sunduğu özgeçmişin örtüşüp örtüşmediğine. Kurum kayıtlarına, sağlık ya da banka bilgisine bakılmaz. Sonuç, işe alım kararınızı destekleyecek kısa ve tarafsız bir özet olarak teslim edilir.
Rapor hangi biçimde teslim ediliyor?
Tarih ve saat bilgili gözlem notları, kamuya açık yerden çekilmiş fotoğraflar ve bunları özetleyen sade bir yazılı rapor teslim edilir. Rapor yorum değil gözlem içerir: "Saat 10.40'ta şu adreste görüldü" gibi. Çalışma birkaç güne yayılıyorsa her günün sonunda kısa bir ara bilgilendirme yaparız; bir sonraki günün planını birlikte değiştirebilirsiniz.
Ücreti neler belirliyor?
Gözlem yapılacak gün ve saat sayısı, vardiya düzeni, kaç kişiyle çalışılacağı ve iş yerinin hangi ilçede olduğu bedeli belirler. Yunusemre'deki bir işletme için yapılan tek günlük bir gözlemle Soma ve Akhisar arasında gidip gelen bir çalışanın birkaç vardiya boyunca izlenmesi aynı emeği istemez. Bedeli yazılı olarak, çalışma başlamadan önce netleştiririz.
Rapor işten çıkarma kararında tek başına yeterli olur mu?
Bu karar sizin ve iş konularında size danışmanlık veren avukatınızın kararıdır. Biz yalnızca gözlemi düzenli, tarihli ve tarafsız biçimde kayda geçiririz. Raporun bir uyuşmazlıkta nasıl kullanılacağını avukatınız belirler; bu yüzden çalışmaya başlamadan önce onunla konuşmanızı ve neyin belgelenmesi gerektiğini birlikte netleştirmenizi öneririz.