Gizlilik ilk cümleden başlar
Bir dedektife anlatılan konu, çoğu zaman insanın kimseye söyleyemediği bir konudur. Bu yüzden gizliliği iş başladığında değil, ilk telefonda başlatırız. İlk görüşmede isminizi vermeniz gerekmez; konuyu anlatmanız ve neyi öğrenmek istediğinizi söylemeniz yeterli. Size hangi kanaldan, hangi saatlerde ulaşılacağını siz belirlersiniz: evde ortak kullanılan bir telefon varsa mesaj göndermez, sizin dönüşünüzü bekleriz.
Anlattıklarınız yalnız sizin dosyanızda kalır. Araştırılan kişiyle hiçbir biçimde temas kurulmaz; kapısına gidilmez, komşusuna, iş arkadaşına ya da mahalle esnafına soru sorulmaz. Sahada fark edilme ihtimali doğarsa o günün gözlemi bırakılır ve size bildirilir. Manisa'nın küçük ilçelerinde, herkesin birbirini tanıdığı yerlerde bu kural, planın kendisi kadar önemlidir.
Çalıştığımız alan
Bilgiyi kimsenin kapısını açmadan ulaşılabilen yerlerden alırız: sokakta, caddede ve herkese açık mekânlarda yapılan gözlemden, herkesin okuyabildiği internet kaynaklarından. Bu çerçevenin doğal sonucu olarak şunlar yöntemimizin parçası değildir:
- telefonlara, mesajlara ve kişisel hesaplara erişmek,
- bir araca ya da eşyaya cihaz yerleştirmek, gizli ses kaydı almak,
- banka, tapu, nüfus ya da operatör gibi kurum kayıtlarından bilgi edinmeye çalışmak,
- sahte bir kimlikle kişiye ya da çevresine yaklaşmak.
Maden sahaları, işletme içleri ve askerî alanlar gibi güvenlik alanlarında gözlem ve kayıt yapılmaz.
Yazılı kapsam ve bedel
Sahaya çıkmadan önce neyin yapılacağı yazıya geçer. Kapsamda şunlar yer alır: cevap aranan soru, çalışılacak ilçe ve adresler, gözlem günleri ve saat aralıkları, ekipte kaç kişinin ve kaç aracın yer alacağı, açık kaynak incelemesinin payı, teslim edilecekler ve toplam bedel. Ödemenin nasıl ve ne zaman yapılacağı da aynı metinde yazılır; konuşulmamış bir kalem sonradan önünüze gelmez.
Kapsam bir kez yazıldıktan sonra sizin onayınız olmadan genişletilmez. Çalışma sırasında yeni bir adres ya da gün önem kazanırsa bunu size bildirir, eklenecek işi ve bedelini ayrıca yazarız. Bedeli hangi kalemlerin oluşturduğunu merak ediyorsanız ücreti belirleyen etkenleri anlatan yazı ayrıntılı bir tablo sunuyor.
Rapor
İş bitince elinize geçen dosya, gördüklerimizi tahmin katmadan anlatır. İçinde sorunuz, yapılan çalışmanın özeti, her gözlem anının tarihi, saati ve yeri, bu anları gösteren fotoğraflar ve görülemeyen ya da doğrulanamayan konular bulunur. "Bu akşam olağan dışı bir şey görülmedi" cümlesi de raporda aynı açıklıkla yer alır. Saha günlerinde gelişmeleri kısa mesajlarla öğrenirsiniz; tam rapor, sizin belirlediğiniz güvenli bir yoldan teslim edilir.
Üstlenmediğimiz işler
Her talebi dinleriz ama her talebi üstlenmeyiz. Şu durumlarda işi baştan geri çeviririz, çalışma sırasında ortaya çıkarsa da durdururuz:
- Zarar ya da baskı amacı: bir kişiyi korkutmak, sindirmek, şantaj yapmak ya da ondan intikam almak için bilgi istenmesi.
- Uzaklaştırma kararı: hakkında uzaklaştırma ya da koruma kararı bulunan birinin, uzak durması gereken kişinin adresini ya da düzenini öğrenmek istemesi.
- Bulunmak istemeyen yetişkin: kendi isteğiyle ayrıldığını ve bulunmak istemediğini açıkça belli eden bir yetişkinin yerinin, onun bu tercihine rağmen bildirilmesi.
- Belirsiz ya da gerçeği yansıtmayan amaç: neden istendiği açıklanmayan, başkası adına ve onun bilgisi dışında yapılan ya da anlatılan amacın gerçeği yansıtmadığı anlaşılan talepler.
- Çalışma alanımızın dışı: yalnız kapalı alanlara girerek, hesaplara erişerek ya da kurum kayıtlarına bakarak cevaplanabilecek sorular.
Geri çevirdiğimiz bir işte nedenini açıkça söyler, mümkünse doğru başvuru yolunu gösteririz.
Kişisel bilgileriniz
Görüşmede paylaştığınız bilgiler ve kimliğiniz yalnız talebinizi anlamak, kapsamı belirlemek, çalışmayı yürütmek ve raporu size teslim etmek için kullanılır; başka biriyle paylaşılmaz. Araştırılan kişiye dair bilgiler de işin amacıyla sınırlı tutulur: sorunuzla ilgisi olmayan bir ayrıntı not edilmez, rapora girmez. İş kapandığında tutulması gerekmeyen kayıtlar silinir ya da kimseyle eşleştirilemeyecek hâle getirilir.
Bilgilerinizin kullanılıp kullanılmadığını öğrenme, düzeltilmesini ya da silinmesini isteme ve kullanılmasına itiraz etme hakkınız vardır. Ayrıntılar kişisel verilerin işlenmesine dair bilgilendirme sayfasında; sitedeki çerez ve ziyaret istatistiği uygulaması ise gizlilik sayfasında anlatılıyor. Sorunuzu bir mesajla iletebilir, kapsamı ilk görüşmede birlikte netleştirebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Talebimin üstlenilip üstlenilmeyeceği ne zaman belli olur?
Çoğu zaman ilk görüşmenin sonunda. Konuyu ve amacınızı dinledikten sonra işin bizim çalışma alanımıza girip girmediğini açıkça söyleriz. Girmiyorsa nedenini anlatır, mümkünse doğru adresi, örneğin resmî başvuru yolunu gösteririz. Kabul ettiğimiz işte ise sıradaki adım yazılı kapsam ve bedeldir; onayınız gelmeden sahaya çıkılmaz.
Kapsam yazıldıktan sonra yeni bir soru çıkarsa ne olur?
Çalışma sırasında yeni bir adres ya da yeni bir gün önemli hâle gelebilir. Bu durumda kendiliğinden devam etmeyiz; ne değiştiğini, eklenecek işi ve bunun bedele etkisini size bildirir, yazılı onayınızı bekleriz. Onay vermezseniz çalışma ilk kapsamla tamamlanır ve rapor buna göre hazırlanır.
Araştırılan kişi hakkında toplanan bilgiler iş bitince ne olur?
Rapora yalnız sorunuzla ilgili olan bilgiler girer; işin amacı dışında kalan ayrıntılar not edilmez. Rapor size teslim edildikten sonra saklanması zorunlu olmayan çalışma notları ve görüntüler dosyadan çıkarılır. Raporun bundan sonraki kullanımı sizin kararınızdır; sizin açık isteğiniz olmadan raporun bir kopyası hiç kimseyle paylaşılmaz ve hiçbir yere gönderilmez.
Sahada fark edilirseniz ne yapılır?
Fark edilme ihtimali belirdiği anda o günün gözlemi bırakılır, kişiyle konuşulmaz, açıklama yapılmaz. Durumu aynı gün size bildirir, devam etmenin anlamlı olup olmadığını birlikte değerlendiririz. Gerekirse farklı bir gün, farklı bir araç ya da farklı bir gözlem noktasıyla yeniden plan yapılır; ısrar edilmez.
Yalnız açık alanda gözlem yapmak yeterli bilgi verir mi?
Sorulan soru doğru kurulduysa çoğu zaman verir. İnsanların gündelik hayatı büyük ölçüde sokakta, yolda, iş yerinin önünde ve herkesin görebildiği mekânlarda geçer; kimin nereye, ne zaman, kiminle gittiği buradan okunur. Açık kaynak incelemesi bu tabloyu tamamlar. Açık alandan cevaplanamayacak bir soruysa bunu başta söyleriz.